|
|
|
|
|
1-GİRİŞ
Bu bölümün amacı çeşitli tiplerdeki V-Kayışlarının anlaşılmasını sağlamaktır.
Okuyucu değişik tiplerdeki kayışları; Şekil, ölçü, geometri, isimlendirme,
güç oranları (Kasnak ölçümlerinde olduğu gibi) hız ve uzunluk limitlerini
öğrenecek.
KAYIŞIN
(TAŞIYICILARIN) AVANTAJLARI
1) Kasnaklar arasındaki merkez mesafesinin ve hız oranlarının seçimini
sağlar
2) Aynı imkanlar için diğer taşıyıcılardan ucuzdur.
3) Kasnakların diziliminin mükemmel olmasına ihtiyaç yoktur
4) Kayışlar sarsıntıları azaltma ve kontrol etkisine sahiptir ve aşırı
yüklenme koruyucuları gibi hareket ederler.
5) Takılmaları oldukça basit ve düzeneğin çalışmama süresi düşüktür
6) Yağlama gerektirmediği gibi diğerlerine oranla bakımı ucuzdur.
7) Titreşim ve ses çok azdır
8) Nispeten az yer kaplar
9) Çıkışlarda ki esneklik parçalarla bağlantılıdır.
10) Kayışlar son derece güvenilir ve kayış kasnak sistemi çok iyi
International standardize edilmiştir.
Tipik güç taşıma kayışlarının bazı çeşitlerinin karakteristik bilgileri
aşağıda sunulmuştur.Verilen bilgilerdeki başlıca niyet bir büyüklük fikri
vermektir.Proje hesaplamaları için kesin bilgi imalatçı katologlarından ve
mekanik Mühendislik el kitaplarından alınmış olmalıdır.
|
2-KLASİK
V-KAYIŞLARI
Klasik V-Kayışları,1920'li yıllarda geliştirlmiş olan kayışlar katogorisinin ilkiydi.Başlangıçta
bu kayışların otomobillerin radyoter soğutma fanlarının taşınması için
geliştirilmiştir.Eşkenar olmayan dörtgen bir kesite sahiptir.
|
|
YAPI
1) Topping
2) Kauçuk kaplanmış dokuma sargı ŞEKİL 1.1
3) Kablo ip gerilimini taşıyan üye
4) Kauçuk taban Görünüş Oranı
Aspect
Ratio=heiht(y)/With(x)=0,6
|
TİPİK KLASİK
V-KAYIŞLARININ KESİTİ
ŞEKİL 1.1
a)Kauçuk kaplanmış kumaş örtü ceket olarak bilinir,kavramayı ve sonu olan
çekilmeyi sağlar.
b)Kablo ipler (cords) gerilimin taşınması içindir.
c)Taban kesilmeye ve kasnağın taraflarında ki sıkıştırma kuvvetlerine karşı
ayakta kalır ve onları iplere (cords) aktarır.
d)Tpping iplerin üzerinde bulunur ve yorulma başarısızlığına uğramaksızın
eğilmeye direnmeyi gerektirir.
e)Yapışkan bileşik bütün gerilme elemanlarının temel noktalarını anlatır ve
gerilme elemanlarını tabandan üst noktaya kadar diğer barçalara bağlar.
Yükseklik (y) nin üst
genişlik (x) e oranı ki bu görünüş oranı olarak adlandırılabilir,yaklaşık 0.6
dır.Kayış açısı 40 derece de standartlaştırılmıştır ve öyleki kayışlar kasnak
oluklarının 32-38 derece açı aralıkları arasında tatmin edici şekilde görevini
yerine getirecektir.Makas açısı kayışın kesit açısından az olur,aralığı
artırır ve bu nedenle çekilme etkili olur.Bununla birlikte kayış açısından
çok dikkate alınmaya değer farklılığa sahip değildir, eğer öyle olsaydı
kayışı kasnak oluğundan bırakmak için gereken kuvvet kayışı kasnak oluğundan
çekmeye gerekli olan kuvvetten daha yüksek olacaktır.
Diğer Kayış tipleriyle
karşılaştırıldığında,kayışın her ünite boyunun kümesi nispeten yüksektir,buda
yüksek merkezkaç kuvvetlerine neden olur.Bununla birlikte,kayışın yüzey
hızları her saniye için 25 metreyi geçmemesi tavsiye edilmiştir.Buna
karşın,ağır kayış kesiti çok etkili mekanik bükülme vuruntusu kayışın
nemlenmesini sağlar ve üretilmiş ısının zayıf olarak dağıtılmasına neden
olur.Mademki bükülme momenti diğerleri ile karşılaştırıldığında
yüksek,yarıçap üzerindeki en küçük sarma sınırlaması en düşük makara ölçüsü
üzerinde sınırlamaya neden olurki o etkili olarak kullanılmış
olabilir.olabilir.
Tablo 1.A Klasik Kayış
kategorisiyle alakalı standart bölümlerin bilgilerini sağlar.
Nispeten düşük görünüş
oranına sahip olan klasik kayışlar,kayış dışında çalıştırıldıklarında ıdler
kasnakları ile birlikte kullanım için uygun olurlar ki o tarımsal
uygulamalarda yaygındır.
H öneki kayışların tarımsal uygulamalarda kullanıldığını belirtmek amacıyla
kullanılmıştır.
Örnek:HA,HB v.b.
Tablo 1.A da belirtilen
bölümlerden ayrı olarak, kayışların sadece 1 tekli olarak ihtiyaç duyulduğu
kesin uygulamalar için bir bölüm setide vardır.Bu tekli kayış taşıyıcıları
düşük güçler için ve ev aletlerinde olduğu gibi aralıklı uygulamalar
içindir.Birinci kriter yüksek esneklik,işleme sıklığı ve arızalandığında
kolay sökülüp-takılmasıdır.Bunlara küçük beygir güçlü V-Kayışları
yada"FHP" kayışlarıda denir.Dünyada ev aletlerinin daha da ekanikleşmesi
ile bu tasarıma sahip kayışların önemi anlaşıldı.(Örnek;çamaşır
makinası,bulaşık makinası,kurutma makinası v.b...)Amerikada bu bölümler
2L,3L,4L, ve 5L ile ilgilidir ki onlar klasik V-kayışları bölümleri Y,Z,A ve
B'ye yazılan sıraya göre uyar.
Unutulmamalıdır ki,
normal mekanik güç iletimi sırasında çoklu A yada B bölüm kayışlarının
kullanılması tekli C,D ve E bölüm kayışlarının kullanılmasından daha
iyidir.gerçi daha sonra güç iletişimleriyle karşılaşılabilir.
TABLO 1.A KLASİK
V-KAYIŞ BİLGİLERİ
|
İSİMLENDİRME
|
BOYUTLAR
|
HER KAYIŞ İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ
ORANI(kw)
|
EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ
P.C.D.(mm)
|
STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)
|
|
Y
|
|
0.6
|
20
|
200-500
|
|
Z
|
|
2.3
|
50
|
400-1500
|
|
A
|
|
4.9
|
80
|
540-4600
|
|
B
|
|
8.6
|
125
|
650-7040
|
|
C
|
|
19.7
|
200
|
1070-10670
|
|
D
|
|
41.9
|
315
|
1990-15200
|
|
E
|
|
54.0
|
500
|
4660-15280
|
3-KAMA KAYIŞLARI
Kama kayışlar görünüş oranı 0,8 civarında olan dar V-Kayışlardır.Üst
genişliği yaklaşık olarak aynı fakat yüksekliği klasik kayışlarınkinden
önemli derecede daha büyüktür.
|
|
Yapı
1-Kauçuklandırılmış textil ceket
2-Polyester gerilim üyeleri
3-Yapışkan kauçuk bileşik
4-Kauçuk taban
5-Topping (Üslük)
|
ŞEKİL 2.1 TİPİK KAMA
KAYIŞININ KESİTİ
Kama kayışlar otomobillerin fan kayışları için daha yeterli kyışlar olarak
geliştirilmiştir. Bununla birlikte,tasarım kalitesinin etkisi öyle karşı
konulmaz bir avantaj ortaya koyduki,kama kayışlar endüstri sektöründe ortak
popülerleşti.Aynı güç oranı için kama kayışların kütlesi klasik
V-Kayışlarınınkinden daha küçük ve daha yüksek kayış hızları mümkün olduğu
için tavsiye edilen hız limiti 40 m/second Kama kayışlar hakkında tipik bilgi
için lütfen şekil 2.A ya bakınız
Klasik kayışın tasarım
kalitesinin yakın incelemelerinin bir sonucu olarak vede son on yıl
içerisindeki malzeme bilimindeki çok büyük gelişmelerin kauçuk ve gerilme
elmanlarına yansımasından dolayı kama kayışının yapısı gelişti.Şekil 2.2 de
belirtilmiş olacak ki gerilme kuvvetleri kabloları içeri doğru çekme eğilimi
gösterirler.Bu aynı kayışta değişik kablolar (cords) arasında düzensiz
gerilim dağılımına sebep olur. Ortadaki kablolar düşük gerilmeye maruz
kalmasına rağmen kenardaki kablolar yüksek gerilime maruz kalırlar.
|
Clasical
Belt
|
|
Wedge
Belt
|
|
Şekil 2.2 kama kayışları
ile karşılaştırıldığında klasik bölüm kabloları üzerinde beklenmedik gerilim
ve bozukluk
Kama kayışları bölümün
geometrisini daha iyi sağlar ve hatta bütün kablolar için gerilim dağılımını
ve sonuç olarak gücünü düzenlemesini destekler.Negatif etki olarak
görülmelidir ki kama kayışlarının daha yüksek görünüş oranı aynı sınıf klasik
kayışla karşılaştırıldığında eğilmeye karşı yüksek dirence sebep olur.Bu
demektirki kama kayışlarının en küçük kasnak ölçüsü aynı sınıf klasik kayışla
karşılaştırıldığında daha büyük olmalıdır.Bununla birlikte,kama kayışlarının
daha yüksek oranı;aynı güç iletimi için daha küçük bölüm V-kayışlarının
kullanılmasına müsaede eder,bundan dolayı dizinin daha küçük sonunda ki
kasnak seçiminin negatif etkisini telafi eder. Yüksekliğin artmasının sonucu
olan daha yüksek görünüş oranı klasik kayışlarla kıyaslandığında kama
kayışlarında kenar bölgenin daha fazla şişmesine sebep olur. Hatta yüzey
temasını sağlamak ve şişkinliği telafi etmek için kama kayışlarının kenar
yüzeyleri hafif eğimli olarak üretilir.
Tablo 2 A ya bakıldığı zaman
anlaşılacaktır ki, kama kayışlarının genişliği klasik kayışlarınınkinin
aynıdır. Bu nedenle kama kayışının genişliği klasik kayışlarıkinin aynıdır.
Bu nedenle kama kayışının genişliği SPA bölümü klasik bölüm kayışı A ile
aynıdır. SPB, B ile aynıdır ve diğerleride sırasıyla aynı devam etmektedir.
İki tipte 32-38 derecelerde standart oluk açılarıyla kullanılabilir.Bununla
birlikte emin olmak için kasnak oluk derinliği kama kayışı barındırmaya
yeterlidir.(Örnek: A bölümü klasik V-Kayışı yüksekliği 8 mm iken SPA 10 mm yüksekliğe sahiptir.)
Bu birbirinin yerine geçebilirlik aynı alan ve kasnaklarda daha yüksek güç
iletim yeteneğini kullanma ya imkan verir. Kama kayışlarında daha küçük
numaralarda aynı güç iletimi için tasarımdan ayrı olarak daha küçük şaft
çatısı, daha küçük şaft momentleri ve zorlanmaya karşı daha az yüklenme
kastedilir.
TABLO 2.A KAMA KAYIŞ
BİLGİLERİ
|
İSİMLENDİRME
|
BOYUTLAR
|
HER KAYIŞ İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ
ORANI(kw)
|
EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ
P.C.D.(mm)
|
STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)
|
|
SPZ
|
|
8
|
56
|
630-3550
|
|
SPA
|
|
15
|
90
|
800-4500
|
|
SPB
|
|
26
|
140
|
1250-8000
|
|
SPC
|
|
55
|
224
|
2000-12500
|
REFERANSLAR:
1-ISO: 4183
2-ISO: 4184
3-DIN: 7753
4-BS :3790
5) İŞLENMEMİŞ KENARLI
KAYIŞLAR
İşlenmemiş kenarlı
V-Kayışları kesik kenarlı kayışlar yada basit şekilde kesik kayışlar olarak
bilinirler.İsmindede zikrolunduğu gibi kenarlar (yanduvarlar) kollardan ve
yanduvarlardan kesilmiştir,kaplanmamıştır.Yani bu tür kayışlar işlenmem,iş
tabiri ile adlandırılabilirler. Normal kayışlarda olduğu gibi yanduvarlarda
normal sargılar yoktur.Yine işlenmemiş kayışlar üç temel tasarımdadırlar;
1)Sade işlenmemiş kenarlı;
Kablo (kord) üzerine yerleştirilmiştirler bir yada iki kat kumaş (Kord bezi)
a sahiptirler ve taban kenarı bir kat kumaşa sahip olabilir veya olmayabilir.
2)Katkılı işenmemiş kenarlı;
Tabanında birden fazla kumaş kata sahip olabilmesi anlamında diğerlerinden
değişiklik gösterir.
3)Dişli (tırtırlı)
işlenmemiş kenarlı kayışlar;
İsminden de anımsattığı gibi alt tarafında dişlere (tırtılara) sahiptirler ki
bu tür bir tek kat kumaşa sahip olabilirde olmayabilirde.
Bu kayışlar teknolajik
açıdan ezici üstünlüğe sahip olduklarından elverişli oldukları uygulama
(kullanım yerleri) sınıfında hızlı bir şekilde diğer tip kayışların yerini
almaya başladılar.
|
|
YAPI
1-Üst kumaş
2-Üst yastık kauçuğu
3-Yapışkan kauçuk
4-Gerilme üyesi
5-Sıkıştırma kauçuğu
6-Katkılı kumaş
7-Kumaş taban
|
ŞEKİL 3.1 İŞLENMEMİŞ
KENARLI KAYIŞLARIN DEĞİŞİK TİPLERİNİN
TİPİK KESİTİ
Şekil 3.1 işlenmemiş kenarlı kayışların temel özelliklerini gösterir.
İşlenmemiş kenarlı dişli kayışların dişli alt kısmı önemli derecede eğilme
direncini düşürür.Bundan dolayı aynı uygulama tipleri için % 20 ye kadar daha
küçük ölçülerde ki kasnakların kullanımına imkan verir. Ayrıca yükseltilmiş
eğilme direnci eğilme süresince mekanik kayıpları azaltır.Bunu anlamı da
geliştirilmiş güç iletimi, daha az ısı güçlendirmesi ve de düşürülmüş çalışma
sıcaklığıdır.Her ünite uzunluğu büyük bir yüzey alanına sahip olan kayışta
isi dağıtımı hızlandırılmıştır. Son olarak dişlerden dolayı etraftaki havanın
boşta gezmesi azaltılarak girdap oluşturulması soğutmayı iyileştirerek ısı
transferini artırır.Bu yüzden kasnaklar , mil yatakları ve rulmanlar daha
soğuk olarak çalışır.
Kenarlarda tekstil
sargının varlığı kablo (kort) tekstil takviyesi için daha fazla alana müsaade
etmesi aynı kesit için daha yüksek orana sebep olur. Kumaş takviye
bileşiminin normal olarak sargılı kayışlarda bulunması daha düzgün çalışmaya
sebebiyet verir. Ayrıca, düzgün telle doldurulmuş kauçuk bileşikten oluşan
işlenmemiş kenarlı kayış, taban çaprazlamasına sertliği ve gerilimi arttırır.
Bütün bu eklemeler sadece daha iyi bir kayış performansı için değil aynı
zamanda daha iyi kasnak,mil yatağı ve rulman performansı içindir.
Tablo 3.A işlenmemiş
kenarlı kayışların tipik bilgisini gösterir. Göz önünde bulundurulmalıdır ki
daha hafif ve daha güçlü işlenmemiş kenarlı kayışların yapısı;kama kayışı
tasarımının işlenmemiş kenarlı kayışlarının yüzey hızlarının 45m/sn ye kadar
ve işlenmemiş kenarlı klasik tasarım kayışların yüzey hızlarının 35m/sn
olmasına imkan verir. Bütün bu eklemeler yoğunluğa, kayda değer şekilde
artmış güç oranına,daha uzun ömürlü olmasına , daha soğuk çalışmasına ve daha
düşük güç kaybı yada hepsinin bileşimi içindir.
Diğer taraftan
işlenmemiş kenarlı kayışlar iki negatif niteliğe sahiptir; imalat esnasında
önemli miktarda malzeme israfı vardır,bununla birlikte bilinmelidir ki yoğun
üretimde az işçilik için uygun bir yöntemdir. İşlenmemiş kenarlı kayışlar
eğer mükemmel takılmadılarsa kasnaklarda gıcırtılı bir sese neden olurlar.Bu
çalışmaya başlamadan sırasında sesin rahatsız edici seviyesinin artmasına
sebep olur.(ses daha sonra azalır). Araç yüksek ve sabit hızda iken zorlanan
havanın ses gürültüsünün gelişme raporları vardır.Bu dişlerin hava akımını
kesmesi ve flüt etkisi üretmesi olarak nitelendirilir.Bazı üreticiler
işlenmemiş kenarlı dişli kayışların ses probleminin üstesinden gelebilmek
için simetrik olmayan dişli kalıplarına sahip kayışlar üretmektedirler.
İşlenmemiş kenarlı
kayışların gelişimi, üç teknik alanda; kumaşlar, kauçuk ve yapışkanda yapılan
sağlam ve önemli yeniliklerden sonra mümkünleşebilir.İpliksi tellerin
arasında ki yapışmanın geliştirilmesinden sonra sargı kumaşının zor
işçiliğinden kurtulmak mümkün hale geldi.
TABLO 3.A İŞLENMEMİŞ KENARLI KAYIŞ BİLGİLERİ
|
İSİMLENDİRME
|
BOYUTLAR
|
HER KAYIŞ İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ
ORANI(kw)
|
EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ
P.C.D.(mm)
|
STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)
|
|
SPZX
|
|
10.5
|
45
|
650-1900
|
|
SPAX
|
|
19.5
|
72
|
650-2200
|
|
SPBX
|
|
33.5
|
112
|
650-2200
|
|
ZX
|
|
3
|
40
|
650-1900
|
|
AX
|
|
6.3
|
64
|
520-2090
|
|
BX
|
|
11.2
|
100
|
550-2200
|
|
CX
|
|
25.6
|
160
|
1200-2200
|
Bazı imalatçılar
işlenmemiş kayışı diğerlerinden ayırt edebilmek için x son ekini kullanırlar.
DEĞİŞİK TİPLERDEKİ
İŞLENMEMİŞ KENARLI KAYIŞLARIN KARŞILAŞTIRILMASI
|
|
İŞLENMEMİŞ
KENAR P
|
İŞLENMEMİŞ
KENAR L
|
İŞELNEMEMİŞ
KENAR C
|
|
TOPLAM
DEĞİŞİM HESAPLANMASI
|
Hızlı
Acilen/decln yapıldığında yüksek bir sürtünme katsayısından dolayı belki
gürültü üretebilir.
|
Daha
az gürültü üretimi ve işlenmemiş kenar P kayışından daha yüksek dayanım
|
Kolay eğilme
ve düşük ısı gelişimi özellikleri küçük ölçülere sahip olan kasnaklar için
uygun
|
|
KENAR
BASINCI DİRENCİ
|
İYİ
|
KUSURSUZ
|
KUSURSUZ
|
|
ESNEK
KABLO DİRENCİ
|
İYİ
|
İYİ
|
KUSURSUZ
|
|
TOZ&TUZ
DİRENCİ
|
İYİ
|
KUSURSUZ
|
KUSURSUZ
|
|
UZAMA DİRENCİ
|
KUSURSUZ
|
KUSURSUZ
|
KUSURSUZ
|
|
ISI
DAĞILIMI
|
İYİ
|
İYİ
|
KUSURSUZ
|
|
GÜRÜLTÜ
DAĞILIMI
|
KUSURSUZ
|
DÜŞÜK
|
YÜKSEK
|
5-ALTIGEN KAYIŞLAR
İsminden de anlaşıldığı gibi kesiti altıgen şeklinde olan kayışlardır.Başlıca
tarım uygulamalarında kullanılmışlardır.Duples kayışlar,çift açılı kayışlar
ve ikiz açılı kayışlar olarak ta adlandırılırlar.Basit olark üst tarafta bir
araya gelen iki bölümlü kayışlardır. Üst kayış ters yüz edilmiş ve alt kayış
onun kendi üzerinde bir araya gelmiştir.
|
|
Yapı
1-Ceket
2-Taban
3-Kablo (Cord)
|
ŞEKİL 4.1 ALTIGEN
KAYIŞLARIN KESİTİ
Şekil 4.1 den anlaşılacaktır ki Altıgen Kayışları meydana getiren tel takviye
katları kayış bölümünün ortasına yerleştirilmiştir.Kayışın etrafında bir
ceketleme sargısı vardır.Tellerin üzerindeki ve etrafındaki alan taban
kauçuğu bileşiğinden meydana gelmiştir.Gözönüne getirilebileceği gibi Altıgen
Kayış her iki taraf üzerindede çalışabilir ve bu nedenle birkaç aleti aynı
anda çalıştırabilmek için kullanılabilir. Altıgen kayışın kayış sınıfları
arasında yerini karumaya ihtiyaç yoktur.
Tablo 4.A Alıgen Kayışlarla
ilgili tipik bilgi göstermektedir.Akılda bulundurulmalıdır ki daha büyük
kesit eğilme direncini artırır ve de kayışın ağırlığını artırır.Bu daha az
hız,güç oranı ve de en küçük kasnak ölçüsünü sınırlandırır.Altıgen kayış
bölümleri gösterilirken ikili harflerle tasarlandı.Örnek:AA,BB,CC v.b. Eğer
kayışın özellikle tarım kayışı olarak kullanılacağı kastedildiyse örnek
olarak"H" başa konur.HAA,HBB,HCC gibi.
TABLO 4.A ALTIGEN KAYIŞ BİLGİLERİ
|
İSİMLENDİRME
|
BOYUTLAR
|
EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ
P.C.D.(mm)
|
STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)
|
|
AA
|
|
80
|
1250-3550
|
|
BB
|
|
145
|
2000-5000
|
|
CC
|
|
235
|
2250-8000
|
REFERANS:
ISO :5289
6-POLY V-KAYIŞLARI
Temel olarak Poly V-Kayışlar kayışın dış çevresi boyunca V şeklindeki kaburgalara
sahip olan,düztel takviyeli iletim kayışlarıdır.Normal yassı iletim kayışları
ile karşılaştırıldığında bu kayışlar daha esnektir ve bu nedenle daha küçük
ölçülerde ki kasnaklar üzerinde kullanılabilir.
|
***
|
Yapı
-Yüksek modüllü Polyester tel
-Yapışkan kauçuk
-Polychloroprene kaburga kauçuğu
|
Normal olarak 40 derecelik açıya sahip olan V şeklinde ki kaburgalar kayışın
her iki tarafında yada sadece bir tarafında dır.Şekil 5.1 tipik Poly
V-kayışın bölümünü gösterir ki o "şeritlenmiş kayış" ile
karıştırılmamalıdır.Yapının inceliği ve düz kablolarda yüksek derecede düzgün
gerilim dağıtımı yüksek hızlarda yüksek güç iletimine imkan verir.
Tablo 5.A poly
V-kayışları hakkında tipik bilgi gösterir.Kasnak ile kayış arasında büyük
temas alanının varlığı,çekilmeyi arttırır.Bunun anlamı şudur ki daha az kayış
gerilimi ile daha az yüksek güç iletilmektedir.Önemli derecede daha az kayış
gerilimi % 20 ye varan daha yüksek güç iletimi rapor edilmiştir.Bunun anlamı
şaftların üzerinde ki mil yataklarının üzerinde ki yüklenmeler
azaltılmıştır.Yassı kayışlar karşılaştırıldığında,Poly V-Kayışları daha iyi
iz takip eder.Yani;merkezleme olarak takip edildiğinde iki kasnak arasında ki
kayıştan meydana gelecek olası balanslar Poly V-kayış sayesinde giderilmiş
olur.Fakat kasnaklarda ki olukların (yiv ve setlerin) sık aralıklarla gözden
geçirilmiş olması ve temizlenmesi gerekir. Eğer gerekli bakım sağlanmaz ise
kayışın güç iletim yeteneğinde yetersizlik olacak ve kayışta kaymalar vuku
bulacaktır.
Poly V-kayışlar ofis
araçları gibi küçük ölçülü taşıyıcılarda, ev aletlerinde ve otomobillerin
sıkılık ve gürültüsüzlük istenen yerlerinde kullanılır.
TABLO 5.A POLY
V-KAYIŞ BİLGİLERİ
|
İSİMLENDİRME
|
BOYUTLAR
|
HER RIB İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ
ORANI(kw)
|
EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ P.C.D.(mm)
|
STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)
|
|
PH
|
|
0.50
|
13
|
-
|
|
PJ
|
|
1.25
|
20
|
450-2500
|
|
PK
|
|
3
|
40
|
700-3500
|
|
PL
|
|
5.75
|
75
|
1270-6120
|
|
PM
|
|
18
|
180
|
2310-15240
|
REFERANSLAR:
1)ISO :9981
2)JASO:E 109
3)DIN :7867
7-ZAMAN KAYIŞLARI
Zaman kayışları da bilinmelidir
ki onlar gücü sürtünme yada kama etkisiyle değil de mekanik olarak birbirine
geçme yoluyla iletirler. Zaman kayışının alt tarafında ki dişler (ve bazen
üst tarafında ki dişler) bir kasnakta ki benzeyen ara ile mekanik olarak
birbirine geçer ve gücü iletir. Bu nedenle zaman kayışlarından dişli kayışlar
olarak ta söz edilir.
|
Yapı
-Kloroplin kauçuk destek
-Tel cam eğilme üyesi
-Kloroplin kauçuk diş
-Naylon kaplama
|
|
Zaman dişlilerin çalışma
prensibi birbirine geçen dişliler ve vitesler yada dişli çarklar ve
zincirlerde olduğu gibidir.Bundan dolayı taşınmış ve taşıyıcı şaftlar
arasında çok doğru hız oranları mümkün olur.Sürtünmeye bağlı olmaksızın güç
iletimi de kayışların nispeten daha küçük gerilimlerde kullanımına olanak
sağlar.Sonuç olarak şaftlar ve mil yatakları üzerinde ki yüklenme, iletilmiş
aynı güç içerisinde nispeten daha düşüktür.
Eşkenar olmayan dörtgen
biçimli dişlere sahip olan zaman kayışları en çok bilinen zaman kayışlarıdır.
Bununla birlikte önemli imalatçılar tarafından diğer alternatifli dişlere
sahip zaman kayışları da üretilmiştir. Zaman kayışları dişler geometrisi için
yeni kaynak olduğundan imtiyazla korunmuşlardır.Zaman kayışları büyük
doğruluk ve sadece birkaç imalatçı vardır.Kayışın yüksek doğruluğu çok doğru
ve pozitif güç ileten taşıyıcılar için onu ideal olarak kullanılabilir yapar.
Zaman kayışları nispeten hafif ve diğer kayışlarla karşılaştırıldığında daha
esnektirler.Daha yüksek mekanik yeterlilik için onların istenmeyen durumları
ile birleştirildiğinde kendilerine çok küçük kasnaklarla ve çok yüksek
hızlarda çalışmaları için imkan verir.Daha küçük kasnaklarla yüzey hızı 60
m/sn ye kadar mümkün kılarlar
TABLO 6.A ZAMAN KAYIŞ
BİLGİLERİ
|
İSİMLENDİRME
|
BOYUTLAR
|
KAYIŞ SAHASI (mm)
|
STD GENİŞLİK (mm)
|
EN YÜKSEK TEMEL GÜÇ ORANI (kw)
|
EN KÜÇÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ (mm)
|
STD. SAHA UZUNLUĞU (mm)
|
DİŞLERİN SAYISI
|
|
XL
|
|
5.1
|
6-10
|
3.5
|
13
|
150-660
|
30-130
|
|
L
|
|
9.5
|
13-25
|
4.7
|
30
|
315-1525
|
33-160
|
|
H
|
|
12.7
|
20-75
|
16
|
55.2
|
610-4320
|
48-340
|
|
XH
|
|
22.2
|
50-100
|
17
|
125
|
1290-4445
|
58-200
|
|
XXH
|
|
31.8
|
50-125
|
20
|
180
|
1780-4570
|
56-144
|
REFERANSLAR:
1)RMA :IP-24
2)ISO :5296
Genel zaman kayış tipleri
için tipik bilgi tablo 6.A da gösterildi. Açık şekilde anlaşılmalıdır ki
kasnak ölçüleri ve kayış uzunlukları tam saha sayıları olmalıdır. Arttırılmış
kayış kalınlığı yada genişliği vasıtasıyla belki arttırılmış güç oranları
elde edilebilir.
Bununla birlikte zaman
kayışları doğruluk , pozitif güç iletim yeteneği ve yüksek hızlarda küçük
kasnak kullanım avantajları sunar. Bu kayışlar birkaç tane negatif ve
istenmeyen özelliğe sahiptirler;
Birinci ve en başta gelen kayışların , kasnakların ve gergi rulmanlarının
yüksek fiyatlarıdır.
İkincisi,alaşımı standartları çok yüksek olduğu gibi kasnaklar çok doğru
olarak üretilmiş olmalıdır.Mükemmelden düşük alaşımlı kasnak kayışın kısa
zamanda tamamen bozulmasına neden o9lur.Bununla birlikte zaman kayışları kullanıldığında
gürültü seviyesi nispeten yüksektir.
8-TAKMA VE BAKIM
SIRASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Başlangıçta anlatıldığı
gibi V-Kayış Taşıyıcısı mekanik güç iletiminin yüksek derecede etkili bir şeklidir.Fakat
uzun bir kayış ömrünü güvenli çalışmayı sağlamak için katoloklarda verilen
yerleştirme ve bakım prosödürlerini takip etmek önemlidir.Sık ve erken kayış
arızaları V-Kayış taşıyıcılarının yanlış yerleştirilmesi ve bakımı esnasında
olduğuna bağlanmıştır. Bundan dolayı bir V-Kayış taşıyıcısının
yerleştirilmesi ve bakımı esnasında aşağıdaki noktalar göz önünde
bulundurulmalıdır.
*Taper-Lock Bushes ve
Kasnaklar:Kasnaklar ve Bushes üzerindeki koruyucu kaplamalar kaldırılmış
olmalı.Beraber çalışan kasnak göbekleri ve yüzeyler temizlenmiş
olmalı.Kasnaklar üzerinde ki oluklar sayı izlerinden ve kesin çapaklardan
arındırılmış olmalı ve boyutlar konu ile ilgili standartlara uymalıdır.
*Düzlem:Kasnaklar ve
şaftlar her iki yatay ve dikey düzlemlere + 1 derecelik en yüksek toleransla
uygun bir şekilde düzlemleştirilmiş olmalıdır.Şekil 7.1 de tipik yanlış
düzlemleştirme problemleri gösterilmiştir.
*Kayış Uzunluk
Takozu:Çoklu kayış taşıyıcılarda takozlu V-Kayışları setinin kullanılmış
olması çok önemlidir.Kayışların seçilmesi ile takozlu set dizinin içinde
uzunluk koduna sahip olur.Taşıyan ve taşınmış kayışlar arasında ki merkez
mesafesi kayışların çıkması içinönce azaltılmalı, öyle ki belki kayışlar
aşırı kuvvetler uygulamaksızın kasnak olukları üzerine takılmış olabilirler.
Herhangi kayış zorlanması şiddetli gerilim üretebilir buda kaplama kumaşı ve
yük taşıyan üyede iç hasara sebep olur ki buda erken kayış arızasına sebep
olacaktır.
*Kayış Gerilmesi:Kayışlar,V-Kayış gerilmesi başlığı altında verilen prosödüre
uygun olarak doğru şekilde gerilmelidir.Taşıyıcı 30 dakika ile 4 saat
arasında çalıştıktan sonra kalan kayış uzaması ve kayışların yatağının kasnak
oluklarında ki durumunu telafi etmek için yeniden gerilme yapılmış olmalıdır.
HİZALAMA
|
|
Şaftlar
birbirine paralel değildir.
|
|
|
Şaftlar
aynı düzlem üzerinde olmamasına rağmen yukarıdan bakıldığında paralel gibi
görünür.
|
|
|
Şaftlar
paraleldir fakat kasnaklar aynı düzlemde değildir.
|
|
|
Doğru
yerleştirme! Şaftlar ve kasnakların ikisi de paralel ve aynı düzlemde.
|
|
|
|
9- KAYIŞ
KARŞILAŞTIRMASI VE UZUNLUK KODLAMASI
Kesin yapı ya da 'PB' V-kayışlar önceden denkleştirilmişlerdir ve kayışlar
üzerinde hiç kod numarası bulunmamıştır.
10- V-KAYIŞ GERDİRMESİ
|
Gerilme;
Merkez uzaklığının her metresi için saptırma 16 mm
|
|
I. Merkez uzaklığını
hesapla
II. Merkezde kayışa her bir metre merkez uzaklığı için 16 mm olacak şekilde sağ
açılardan bir kuvvet uygula
III. Bu kuvveti aşağıdaki tablo değerleri ile karşılaştır.
|
Kayış Bölümü
|
Merkez uzaklığının her metresi
için 16 mm
saptırmaya ihtiyaç duyulan kuvvet
|
|
Newton (N)
|
Kilogram Kuvvet (kgf)
|
|
A
|
10 ile 15
|
1.0 ile 1.5
|
|
B
|
20 ile 30
|
2.0 ile 3.1
|
|
C
|
40 ile 60
|
4.1 ile 6.1
|
|
D
|
70 ile 105
|
7.1 ile 10.7
|
|
E
|
120 ile 180
|
12.2 ile 18.3
|
|
Kayış Bölümü
|
Merkez uzaklığının her
metresini 16 mm
saptırmak için ihtiyaç duyulan kuvvet
|
|
Küçük kayış ölçüsü (mm)
|
Newton (N)
|
Kilogram Kuvvet (kgf)
|
|
SPZ
|
50 ile 95 , 100 ile 140
|
10 ile 15 , 15 ile 20
|
1.0 ile 1.5 , 1.5 ile 2.0
|
|
SPA
|
90 ile 132 , 140 ile 200
|
20 ile 27 , 26 ile 35
|
2.0 ile 2.7 , 2.8 ile 3.6
|
|
SPB
|
140 ile 224 , 236 ile 315
|
35 ile 50 , 50 ile 65
|
3.6 ile 5.1 , 5.1 ile 6.6
|
|
SPC
|
224 ile 355 , 375 ile 560
|
60 ile 90 , 90 ile 120
|
6.1 ile 9.2 , 9.2 ile 12.2
|
Eğer hesaplanan kuvvet
verilen değerler arasına düşerse, kayış gerilmesi tatmin edici olmalıdır. Hesaplanmış
bir kuvvet en küçük değerin altında gösteriyorsa gerilme az. Yeni bir
taşıyıcı çalışma periyodu süresince gerilmede normal bir düşüşe izin verecek
daha yüksek değerde gerilmiş olmalıdır. Taşıyıcı birkaç saat çalıştıktan
sonra gerilme kontrol edilir ve daha yüksek değere sabitlenir ve daha sonra
dinlendirilir.
ÇOKLU BİR V-KAYIŞ
TAŞIYICININ HIZLANDIRMA ETKİSİ
|
Kayışların Sayısı
|
Ömür Yüzdesi
|
|
10
(V-kayışların normal sayısı)
|
100
|
|
9
|
70
|
|
8
|
45
|
|
7
|
28
|
|
6
|
17
|
11- YAPILMASI VE YAPILMAMASI
GEREKENLER
V-KAYIŞ TAŞIYICILARINDAN EN YÜKSEK VERİMİ NASIL ELDE EDERİZ?
|
|
***
|
Kasnak ölçüleri taşıyıcı
içindeki diğer bileşenlere orantılı olmalıdır. En küçük ölçülü kasnaklar
kayışlarda gereksiz bir esnekliğe neden olur ve makineler üzerindeki mil
yatağının erken arızalanmasına neden olabilir. Büyük kasnaklar açık alan ve
fiyat dezavantajlarına sahiptirler.
Kayış Uzunluğu Seçimi: Kasnak ölçülerinin herhangi bir bileşimi için,
küçük bir kasnak üzerinde temas parçasını korumak için yeterli ve uygun kayış
uzunluğu seçilmiş olmalıdır. Gereksiz uzun kayışlar daha fazla tutma ayarı
gerektirir ve taşıyıcının gevşek tarafından eğilme problemlerine neden
olabilir. Öyle bir taşıyıcı mevkii seçilmelidir ki, kayış gerilme
prosedürleri, bir donanım parçası ve bakım usülleri için yeterli yer
sağlansın.
|
|
|
Cokey Kasnak Gerilmesi: Sabit merkezli taşıyıcılarda, Cokey kasnaklarının
kullanılması ile kayışların gerilmesi sıradan bir uygulamadır. Eğer oluklu
bir Cokey kasnak ise, gevşek taraf daha büyük kasnakya daha yakın olacak
şekilde yerleştirilmiş olmalıdır.
Cokey kasnak ölçüleri en azından taşıyıcının daha küçük kasnaksına eşit
olmalı ve ideal olarak biraz daha büyük olmalıdır.
Özel bir durum olarak,
taşıyıcı kasnak merkez uzaklığının 1/3'ü arasında yerleştirilmiş kayışların
dış kısmı üzerinde bir yassı yüzlü Cokey kasnak kullanılabilir. (Tercihen taşıyıcının
gevşek tarafı üzerinde)
Taşıyıcı Tasarımı: Taşıyıcının güç gereksinimlerine
değer biçildiğinde, sadece makinelerin çalışma karakteristikleri değil aynı
zamanda yüksek tork motorlarının çalışmaya başlaması esnasında muhtemel
herhangi bir anormal yüklenmeye zorlanmış olması ya da taşınmış makine
süredurum anı gözönünde bulundurularak, taşınmış makine ve birinci hareket
edenin birleşmesi için uygun servis faktörünü uygulamalıdır. Bu son nokta hız
arttıran taşıyıcılarda özellikle önemlidir.
Kayışların
Depolanması:
Kayışlar yüksek ısı ve soğukluklara maruz bırakılmamalıdır. Standart kayışlar
hasarsız olarak -40° ile 70° derece arasındaki büyük bir sıcaklık oranını
tolare edebilirler. Taşıyıcıların dış kısmının bu oranda tasarlanması özel
kayışları gerektirecektir. Muhakkak kayışlar bir alev-direnci kabiliyetine
sahiptir ve yangın anında kendini hızlı bir şekilde söndürmeyi sağlayacaktır.
Bu kayışlar nerede kullanılırsa kullanılsın daima bir patlama tehlikesi
vardır.
Kayış Taşıyıcısının
Takozu: Taşıyıcı
için temel levha ya da takoz, yük altında kayışın gerilim değişikliklerini
engelleyecek sertlikte olmalıdır. Lastik takoz ne taşınmış, ne de taşıyıcı
makinelerde kullanılmış olmamalıdır. Temel levha kayış gerilmesine ve
taşıyıcı düzlemin kolay bakılabilmesi için olanak verecek tasarımda olmasına
müsaade etmelidir.
Kayış Koruyucular: Taşıyıcılar tamamıyla
koruyucular tarafından kuşatılmış olmamalıdır. Normal hava sirkülasyonuna
müsaade eden fakat taşıyıcının herhangi bir kazaya karşı temasını engelleyen
delikli koruyucular tavsiye edilmişlerdir.
12- V-KAYIŞ DEĞİŞTİRMEDE BAZI KULLANIŞLI TAVSİYELER
Düzenli bakım ile bir
taşıyıcı size etkili ve problemsiz hizmet verecektir. Fakat onun değişim zamnı
geldiğinde aşağıdaki tavsiyeleri kullanışlı bulacaksınız.
· Çoklu bir kayış
taşıyıcıüzerinde bir kayış arızalandığında bütün kayış seti yenisiyle
değiştirilmelidir.
· Eski bir kayışın yanında yeni bir kayışın kullanılmamış olmasına büyük özen
gösteriniz.
· Aynı taşıyıcıda değişik imalatçıların kayışlarını karıştırmayınız.
· Kayış setinin doğru bir şekilde karşılaşmasını sağladıktan sonra, onları
takmadan önce takma izlerinin kesinliği için kasnakları kontrol ediniz. Hazır
olmadan takılmış kasnaklar kayışlara çok çabuk zarar verirler. Kötü bir
şekilde çentiklenmiş kasnaklar ya da oluk yanları üzerine kötü takılmış
kasnaklar, düzeltilmiş olmalıdır.
· Taşıyıcılar uzun bir periyod için hareketsiz olduklarında, çalışma gerilimi
durma süresi boyunca gevşemiştir, kullanmadan önce yeniden gerilmelidir.
13- DEPOCUYA BİR
TEMBİH
V-kayışlar daima kuru ve serin koşullarda depolanmalıdır. Deponun içinde
sıcak borularla ve direk güneş ışığı ile teması önlenmelidir. Kayışlar
serbest bir şekilde asılmalı ya da tekli ve çoklu sargılar düz yatırılmalı ve
kesinlikle sınırlandırılmış depo alanı içerisinde sıkıştırılmış olmamalıdır.
Her nerede olursa olsun V-kayışların bağlanması ve tel takarak sıkılmasından
uzak durulmalıdır.
|
